Haaptmenü opmaachen

Weess ginn eng Rëtsch Aarte vun de Séissgrieser (Poaceae) an der Gattung Triticum L. genannt. Etymologesch kënnt den Numm Weess vu "Wäiss"; d'Faarf vun deem, wat aus dëser Fruuchtzort gemaach gëtt, nämlech wäisst Miel.

Weess
Triticum aestivum - Köhler–s Medizinal-Pflanzen-274.jpg
Triticum
Wëssenschaftlech Klassifikatioun
Räich Planzeräich
Iwwerofdeelung Somplanzen
Ofdeelung Bléieplanzen
Klass Commelinidae
Uerdnung Poales
Famill Séissgrieser
Gattung Weess
Wëssenschaftlechen Numm
Triticum
L. 1753

Inhaltsverzeechnes

UbauÄnneren

Weess ass, wat d'Klima, de Buedem an d'Waasserversuergung ubelaangt, méi kriddeleg wéi aner Fruuchtzorten.

Wanterweess, déi geleefegst Zort zu Lëtzebuerg, gëtt am Hierscht ausgeséit. D'Fruucht ass dat Joer drop zeideg. All Planz huet 2 bis 3 Ieren, an an all Ier si 25 bis 40 Kären. Op engem Quadratmeter kënnen 350 bis 700 Hällem wuessen, soudatt 70 Balle Weesskäre pro Hektar (heiansdo alt bis zu 110 Ballen um ha) eragefuer kënne ginn. Keng aner Fruuchtzort huet sou ee Rendement.

Déi zeideg Käre bestinn zu 60 % aus Steif, zirka 12 % Eewäiss, zirka 2 % Fett an zirka 14 % Waasser.

Summerweess gëtt sou fréi wéi méiglech am Fréijoer geséint. E gëtt manner Käre wéi de Wanterweess, déi hunn awer méi Proteinnen.

BedeitungÄnneren

Déi verschidde Weessaarte sinn nom Mais déi Zort Fruucht, déi am meeschten op der Welt ugebaut gëtt. A ville Länner ass de Weess fir d'Mënschen eent vun de Grondliewensmëttel (aus sengem Miel gëtt Brout gebak) a spillt och eng wichteg Roll als Déierefudder. Haarde Weess gëtt geholl, fir Deegwueren ze maachen.

Am Joer 2005 goufe weltwäit 629.566.041 Tonne Weess rekoltéiert. 15 Länner produzéiere ronn 80 % dovun.

Déi gréisst Weessproduzenten op der Welt (2005)
 Plaz  Land  Quantitéit 
(an 1000 t)
 Plaz  Land  Quantitéit 
(an 1000 t)
   1   China    96.340    9   Pakistan    21.591
   2   Indonesien    72.000    10   Tierkei    21.000
   3   USA    57.106    11   Ukrain    18.700
   4   Russland    47.608    12   Argentinien    16.000
   5   Frankräich    36.922    13   Vereenegt Kinnekräich    14.950
   6   Kanada    25.547    14   Iran    14.500
   7   Australien    24.067    15   Kasachstan    11.070
   8   Däitschland    23.578     Welt    629.566
    Lëtzebuerg am Verglach 70    

Quell: FAO, Faostat, 2006.

Zu Lëtzebuerg louch d'Produktioun vu Wanterweess 1990 bei 39.657 Tonnen, 2011 bei bal duebel sou vill: 73.048 Tonnen. Beim Summerweess waren et just 3.854 Tonnen (1990), respektiv 2.274 Tonnen (2011).[1]

 
Weess-Ier

AartenÄnneren

  • T. aestivum L.
  • T. aestivum subsp. spelta (L.) Thell. (Spelz)
  • T. antiquorum Heer
  • T. baeoticum Boiss.
  • T. compactum Host (Zwergweess)
  • T. compositum L.
  • T. dicoccum Schübler
  • T. turgidum ssp. durum Desf. (Haartweess)
  • T. ispahanicum Heslot
  • T. jakubzineri (Udacz. & Schachm.)
  • T. karamyschevii Nevski
  • T. militinae Zhuk. & Migush.
  • T. monococcum L.
  • T. parvicoccum
  • T. petropavlovskyi Udacz. & Migush.
  • T. polonicum L.
  • T. sinskajae Filat. & Kurk.
  • T. tetraurartu Gandil.
  • T. timonovum Heslot & Ferrary
  • T. timopheevii (Zhuk.) Zhuk.
  • T. turanicum Jakubz.
  • T. turgidum L. (Rauweess)
  • T. urartu Thumanyan ex Gandilyan
  • T. vavilovii (Tum.) Jakubc. in Zhuk.
  • T. zhukovskyi Menabe & Ericzjan

Geschicht vun der Domestizéierung/UbauÄnneren

De Weess, dee mer haut kennen, kënnt hir vun enger Kräizung vu verschiddene Fruucht- a Wëllgraszorten.

Déi éischt Zorten waren den Triticum monococcum (de: Einkorn) an den Emmer (Triticum dicoccum). Weess kënnt aus dem Noen Osten. E gëtt op d'mannst zanter 7.800 v. Chr. ugebaut an ass, nom Geescht, déi zweeteelst Aart vu Fruucht. An Europa gouf en awer eréischt zanter dem 11. Joerhonnert populär, wou d'Wäissbrout Moud ginn ass

Zesummesetzung (Mëlle Weess)Änneren

Bestanddeeler Mineralstoffer pro 100 g Vitaminne pro 100 g
Waasser 10,42 % Calcium 34 mg Thiamin (Vitamin B1) 0,41 mg
Eewäiss 10,7 % Eisen 5,4 mg Riboflavin (Vitamin B2) 0,11 mg
Fett 2,0 % Magnesium 90 mg Niacin 4,77 mg
Kuelenhydraten 75,36 % Phosphor 402 mg Pantothensaier 0,85 mg
Ballaststoffer
(Deel vun de Kuelenhydraten)
12,7 % Kalium 435 mg Vitamin B6 0,38 mg
Mineralstoffer 1,5 % Natrium 2 mg Folsaier 0,04 mg
Zénk 3,5 mg Vitamin E 1,44 mg
Koffer 0,43 mg
Mangan 3,40 mg

De Brennwert ass 1425 kJ op 100 g.

LiteraturÄnneren

  • Friedrich J. Zeller, Sai L.K. Hsam: Weizen: Grundstoff für die menschliche Ernährung und für industrielle Erzeugnisse. Naturwissenschaftliche Rundschau 57(8), S. 413–421 (2004), ISSN 0028-1050
  • Elisabeth Schiemann: Weizen, Roggen, Gerste. Systematik, Geschichte und Verwendung. 1948

Um SpaweckÄnneren

Commons: Triticum – Biller, Videoen oder Audiodateien
  1. Ministère de l'agriculture, de la viticulture et du développement durable, Service d'économie rurale: L’agriculture luxembourgeoise en chiffres 2012., op statistiques.public.lu.