Digitalen Héichtemodell

Qsicon Ueberarbeiten.svg Dësen Artikel entsprécht net de Wikipediacritèrë fir en enzyklopedeschen Artikel. Dat kann dru leien datt Schreif- oder Tippfeeler dran ze fanne sinn, oder en nach net nom Stil vun engem Wikipediaartikel formatéiert gouf. Et kann och sinn, datt den Inhalt net an eng Enzyklopedie gehéiert, sou wéi en am Moment do steet. Fir ze verhënneren datt dësen Artikel eventuell geläscht gëtt, muss en onbedéngt iwwerschafft ginn.

Den digitalen Uewerflächemodell (DOM), englesch: digital surface model) representéiert d'Äerduewerfläch (Grenzschicht Pedospher – Atmosphär) mat allen dorop uwiesenden Objeten (Bebauung, Stroossen, Bewuess, Gewässer a.s.w.). Dogéint representéiert dat digitalt Gelännmodell (DGM, engl. digital terrain model) déi natierlech Äerduewerfläch (vgl. Li u. a. 2005, AdV 2004, kuckt Zeechnung).

Representéiert Uewerfläch vun engem DOM (rout) an engem DGM (türkis)

D'Definitioune vum Begrëff digitalt Héichtemodell (engl.: digital elevation model) ënnerscheet sech staark geméiss der representéierter Uewerfläch.

DefinitiounenÄnneren

Digitalen TerrainsmodellÄnneren

 
3D-Visualiséierung vun engem digitalen Gelännmodell um Beispill vun enger Aschnëtt um Mars

Datt sech de Begrëff DGM op d'Äerduewerfläch als Referenzuewerfläch bezitt, ass an der Fachliteratur zimmlech eendeiteg. Doriwwer eraus fuerderen eb etlech Definitiounen zousätzlech zu den Terrainshéichte weider Informatiounen iwwer d'Uewerfläch wéi z. B. Terrainskanten, Sklettlinnen, markant Héichtepunkten oder d'Grondrësselementer mat Grondrëssinformatiounen (vgl. ISO 18709-1, Bill 1999 an Li u. a. 2005).

AllgemengesÄnneren

 
Deutsches Zentrum für Luft- und Raumfahrt (DLR): Héichtemodell Island no Satellittendaten (2012)[1]

Am Follgenden gëtt de Begrëff DHM als Uewerbegrëff fir DGM an DOM benotzt. Digital Héichtemodeller ginn zanter 1980 a ville Beräicher vun de Geowëssenschaften an der Technik gebraucht – ënner anerem an der Geodesie a Photogrammetrie fir d'Terrainfotoe, am Bauwiesen bei der Trasséierung vu Verkéierswéeër, bei militäreschen Aufgaben (z. B. Steierung vu Marschfluchkierper laanscht d'Äerduewerfläch) bis hin zu der Planung vun Ofwaasserkanalisatioun. Neierdéngs ginn esouguer Héichtemodeller vun anere Planéite gemaach, wéi et Radarsonden um Mars a Venus erméiglechen.

DateformaterÄnneren

Am Internet sinn Definitiounen ze fannen, no deenen den DHM als Rasterdatebestand definéiert gëtt an den DGM als realen dräidimensionale Modell wéi z. B. en onreegelméissegt Dräiecksnetz.Méi dacks gëtt d'Dateformat awer iwwer d'Begrëffer primären DHM a sekundären DHM definéiert (Toppe 1987). Fir en digitalen Terrainsmodell ze kréien, musse bei Fotomethoden, déi als Plattform Fluchobjeten oder Satellitte benotzen, d'Objete vun der Äerduewerfläch (Haiser, Beem asw.) iwwer komplex Algorithmen erausgefiltert ginn (Li u. a. 2005).

D'PrezisiounenÄnneren

 
DEM vum Vomper Loch, baséierend op ASTER-Daten
 
DEM vum Vomper Loch, baséierend op openDEM-Daten

D'Prezisioun vun DHM ass virun allem vun der Fotomethod, der Rasterwäit an der Uewerflächenholpregkeet ofhängeg. D'Prezisioun setzt sech aus engem Lag- an engem Héichteprezisiounsdeel zesummen, woubäi de Lagundeel vun der Uewerflächeschréiegt (tan α) ofhängeg ass.  . Déi mëttlere Feeler variéiert – jee no Gebrauchszweck a Präis vun de Modeller – vun e puer Zentimeter (z. B. fir d'Ermëttlung vun Iwwerflutungsflächen am Kader vun Héichwaasserschutzkonzepter) bis e puer 100 Meter.

Déi béid Grafiken vergläichen dat digitalt Terrainmodell vum Vomper Loch an den Alpen. Déi iewescht Grafik baséiert op Daten vun ASTER. D'Basis fir dat ënnescht Bild bilden SRTM-Daten, déi an der Beaarbechtungsstuf vun 2.1 fräi virleien an duerch de Projet openDEM weider opbereet goufen. Héichtenartefakte als géi Biergformatiounen trieden am ASTER-Bild däitlech no vir. Veruersaacht ginn si duerch Schiet bei der Terrainfoto. Feelend Héichtewäerter goufe wéinst feelender Plausibilitéitsanalysen duerch heuristesch Fotoe geschat. D'SRTM-Miesswäerter si méi schlecht opgeléist wéi déi vun ASTER. Well si nodréiglech mat aneren Informatiounen, beispillsweis mat Date vun Openstreetmap, ofgeglach goufen, ass d'Héichteprofil konsistent. Waasseruewerfläche vu Séie sollte flaach sinn. Ofweechungen spigelen direkt d'Streeung vun de Moosswäerter zréck.

Kuckt ochÄnneren

DatesätzÄnneren

Um SpaweckÄnneren

QuellenÄnneren

  • Arbeitsgemeinschaft der Vermessungsverwaltungen der Länder der Bundesrepublik Deutschland (AdV) (2005). Glossar zur Festaltung der GeoInfoDok – Teilbereich DGM. LINK.
  • R. Bill: Grundlagen der Geo-Informationssysteme. Band 2: Analysen, Anwendungen und neue Entwicklungen. Herbert Wichmann Verlag, Heidelberg 1999, ISBN 3-87907-326-0.
  • A. W. Graham, N. C. Kirkman, P. M. Paul: Mobile radio network design in the VHF and UHF bands: a practical approach. West Sussex 2007, ISBN 978-0-470-02980-0.
  • W. Hofmann: Wieder einmal: Das Digitale Gelände-/Höhenmodell. In: Bildmessung u. Luftbildwesen, 54 (1986), H. 1, S. 31–31; Karlsruhe.
  • Z. Li, Q. Zhu, C. Gold: Digital Terrain Modeling: principles and methodology. CRC Press, Boca Raton 2005, ISBN 0-415-32462-9, S. 7–9.
  • Robert Joseph Peckham, Gyozo Jordan (Hrsg.): Development and Applications in a Policy Support Environment. (Lecture Notes in Geoinformation and Cartography). Springer, Heidelberg 2007, ISBN 978-3-540-36730-7.
  • Tomaz Podobnikar: Methods for visual quality assessment of a digital terrain model. In: S.a.p.i.en.s. 1 (2008), H. 2. (online)
  • R. Toppe: Terrain models — a tool for natural hazard mapping. In: Bruno Salm (Hrsg.): Avalanche Formation, Movement and Effects. (Proceedings of the Davos Symposium, September 1986). Internat. Assoc. of Hydrol. Sciences, Wallingford 1987, ISBN 0-947571-96-5. (IAHS Publ. no. 162)

ReferenzenÄnneren

  1. dlr.de, 3. Januar 2012: Der Erde in 3D ein großes Stück näher (23. Dezember 2016)